Back

Gwarkowie witają w Olkuszu

Gwarkowie witają w Olkuszu

Rzeźba górnika z herbem Olkusza
Jak przed wiekami, tak i teraz na ulicach Olkusza można spotkać postacie gwarków, czyli olkuskich górników. Wykonane z brązu i pokryte patyną figury, to część projektu „Srebrny szlak gwarków olkuskich” realizowanego przez olkuski magistrat.

Do tej pory górnicze tradycje Olkusza nie były widoczne gołym okiem dla mieszkańców i turystów zwiedzających miasto. Tę lukę ma wypełnić „Srebrny szlak gwarków olkuskich”, czyli ścieżka edukacyjno-historyczna w obrębie olkuskiej starówki. W osiemnastu miejscach starówki na postumentach z charakterystycznego czerwonego zlepieńca parczewskiego, stanęły postacie gwarków. Każda postać jest inna, ma inne atrybuty i „opowiada” inną historię, obrazując wybrany aspekt historii miasta, czyli wydarzenie, postać, miejsce ważne historycznie, czy olkuską legendę.
Wchodzących na starówkę od zachodu wita gwarek siedzący na reliktach dawnej Bramy Sławkowskiej i trzymający herb miasta z górniczą kopaczką. Postać gwarka stojąca przy olkuskiej bazylice św. Andrzeja trzyma w ręku duży krzyż nawiązujący do srebrnego „Krzyża Gwarków”, ufundowanego w XVII wieku przez olkuskich górników. Możemy go podziwiać w kościele. Postacie gwarków wybijających monety są ustawione przed budynkiem starego starostwa, gdzie na przełomie XVI i XVII wieku działała olkuska mennica. Dwóch gwarków symbolicznie niosących bochen olkuskiego ołowiu stoi w miejscu, gdzie na średniowiecznym rynku znajdowała się waga miejska. Jest też gwarek wytapiający ołów i gwarek – kowal, ustawiony przed olkuskim „Mechanikiem”. Jeden gwarek z mieczem „broni” olkuskiej baszty, a broń drugiego, ustawionego przed Muzeum Regionalnym PTTK, nawiązuje do miecza „katowskiego”, jaki można podziwiać w zbiorach tego muzeum. Z kolei gwarek wspinający się na drabinę, ustawiony przed „Brengardą”, obrazuje, sięgające XV wieku, tradycje olkuskiej straży pożarnej. Postać starego górnika, stojąca w parku miejskim, nawiązuje do kościoła szpitalnego pw. św. Ducha, który od XIV wieku wznosił się w tym miejscu.
Postacie gwarków opowiadają też olkuskie legendy. Jest zatem gwarek – Skarbnik, czyli duch kopalni, i gwarek pochylony nad kołyską, ilustrujący legendę o srebrnych kołyskach zamawianych przez bogatych olkuskich górników.
Figury gwarków to dzieła Jana Siuty, rzeźbiarza, malarza i filozofa, absolwenta krakowskiej ASP. Jedną z jego licznych realizacji jest m.in. sarkofag prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego i pierwszej damy na Wawelu. Postacie gwarków w charakterystycznych kaftanach z kapturami i obutych w ciżmy są wzorowane na oryginalnej ikonografii, czyli wyobrażeniach górników, jakie znamy choćby z dzieł XVI-wiecznego naukowca Georgiusa Agricoli, czy postaci gwarków trzymających herby Olkusza i Polski, jakie możemy oglądać na XVI-wiecznym malowidle na ścianie prezbiterium olkuskiej bazyliki.
Przy każdej z figur jest tabliczka z informacją o historii miejsca, w którym posadowiona jest postać. Postacie gwarków tworzą ciekawy szlak. Na razie można go przejść, odnajdując umieszczone w chodniku przeszło 130 replik trojaków olkuskich, czyli monet z wizerunkiem króla Zygmunta III Wazy, jakie były wybijane w olkuskiej mennicy, oraz gwarków trzymających herb Olkusza.
W ramach projektu trwają jeszcze prace nad stworzeniem aplikacji mobilnej. Po jej pobraniu, spacerując „Srebrnym szlakiem gwarków olkuskich”, zbliżając się do poszczególnych rzeźb, dzięki technologii tzw. beaconów będzie można wysłuchać „opowieści” gwarka o historii miasta, czy miejscu, w którym znajduje się rzeźba. Nagrania prowadzące turystów po szlaku będą dostępne w języku polskim, a także angielskim, niemieckim i rosyjskim. Będą one dostosowane do różnych grup odbiorców. Wykorzystanie nowych technologii umożliwi także pełne korzystanie z przygotowanego programu edukacyjnego przez osoby niepełnosprawne, szczególnie niewidzące i niedowidzące, które mogą nie tylko dotknąć rzeźby gwarka, ale także wysłuchać opowiadanej przez niego historii.

Multimedia

Play Play